Döviz hesaplama nedir?
Döviz hesaplama, bir para birimindeki tutarın başka bir para birimindeki karşılığını bulmaktır. Örneğin elinizdeki 1.000 doların kaç Türk lirası ettiğini, ya da 50.000 TL ile kaç euro alabileceğinizi öğrenmek için döviz kuru ile çarpma veya bölme yapılır.
Bu araç Türkiye için TCMB gösterge kurlarını kullanır. Kurlar her iş günü güncellenir; sonuç kutusunda hangi tarihli kurun kullanıldığı ayrıca gösterilir. Seçtiğiniz iki para biriminden hiçbiri TL olmasa bile (ör. euro → dolar) çapraz kur TL üzerinden otomatik hesaplanır.
TCMB kurları: alış, satış, döviz ve efektif
TCMB her iş günü saat 15:30 civarında, o günün piyasa koşullarına göre belirlenen gösterge niteliğindeki kurları yayımlar. Bu kurlar ertesi iş günü geçerli kabul edilir ve resmî işlemlerde (vergi, gümrük, muhasebe kayıtları gibi) referans alınır. Hafta sonu ve resmî tatillerde yeni kur yayımlanmaz; son iş gününün kuru geçerli olur.
TCMB her para birimi için dört ayrı kur yayımlar:
- Döviz kurları hesaplar arası (kaydi) işlemler içindir; efektif kurlar nakit banknot içindir ve makas genellikle biraz daha geniştir.
- Satış kuru her zaman alış kurundan yüksektir; aradaki farka kur makası denir.
- Bu araç TCMB döviz alış ve döviz satış kurlarını kullanır.
| Kur türü | Anlamı | Ne zaman kullanılır? |
|---|---|---|
| Döviz alış | Bankanın sizden dövizi aldığı kur | Elinizdeki dövizi TL'ye çevirirken (bozdururken) |
| Döviz satış | Bankanın size döviz sattığı kur | TL ile döviz satın alırken |
| Efektif alış | Nakit (banknot) dövizin alış kuru | Elden nakit döviz bozdururken |
| Efektif satış | Nakit (banknot) dövizin satış kuru | Elden nakit döviz alırken |
Bankaların kurları neden farklı?
TCMB kuru bir gösterge kurdur; bankalar, döviz büroları ve kuyumcular kendi kurlarını gün içinde piyasaya göre anlık olarak belirler. Bu yüzden bankanızın mobil uygulamasında gördüğünüz kur, TCMB kurundan birkaç kuruş ile birkaç lira arasında farklı olabilir.
Bankaların alış-satış makası çoğu zaman TCMB makasından geniştir; özellikle piyasanın kapalı olduğu saatlerde (gece ve hafta sonu) makas belirgin biçimde açılabilir. Büyük tutarlı işlemlerde işlemi yapacağınız kurumun anlık kurunu mutlaka kontrol edin.
Döviz nasıl hesaplanır? (Formüller)
Dövizden TL'ye: TL karşılığı = Döviz tutarı × kur.
TL'den dövize: Döviz karşılığı = TL tutarı ÷ kur.
Çapraz kur (iki döviz arası): 1 A = (A'nın TL kuru) ÷ (B'nin TL kuru) B. Örneğin euro/dolar paritesi = EUR/TL kuru ÷ USD/TL kuru.
Aşağıdaki örneklerde kurlar tamamen varsayımsaldır; yalnızca hesap yöntemini göstermek için seçilmiştir. Güncel değerler için hesaplama aracını kullanın.
Örnek 1: Dolar → TL
1.000 USD, varsayımsal satış kuru 1 USD = 41,50 TL
Örneğin 1 USD = 41,50 TL olsaydı:
TL karşılığı = 1.000 × 41,50 = 41.500 TL
Ters kur: 1 TL = 1 ÷ 41,50 ≈ 0,0241 USD
Örnek 2: TL → Euro ve dolar bozdurma
50.000 TL ile euro almak (varsayımsal satış kuru 1 EUR = 48,30 TL)
Euro karşılığı = 50.000 ÷ 48,30 ≈ 1.035,20 EUR
Tersini düşünelim: 1.000 USD'yi bozdurmak istiyorsunuz, varsayımsal alış kuru 41,40 TL olsun.
Ele geçen tutar = 1.000 × 41,40 = 41.400 TL
Aynı gün dolar alıp hemen bozdursaydınız: 41.500 − 41.400 = 100 TL makas kaybı olurdu.
Örnek 3: Çapraz kur (Euro → Dolar)
1.000 EUR kaç dolar? (varsayımsal: EUR 48,30 TL, USD 41,50 TL)
EUR/USD paritesi = 48,30 ÷ 41,50 ≈ 1,16386
Dolar karşılığı = 1.000 × 1,16386 ≈ 1.163,86 USD
Ters parite: 1 USD = 41,50 ÷ 48,30 ≈ 0,8592 EUR
Sık yapılan hatalar
- Yanlış kur türünü seçmek: Döviz alırken alış kurunu kullanırsanız ödeyeceğiniz tutarı olduğundan düşük hesaplarsınız. Döviz alırken satış, bozdururken alış kuru esas alınır.
- TCMB kurunu bankanın kuru sanmak: TCMB kuru göstergedir; banka ve büroların kuru farklıdır.
- Çarpma ile bölmeyi karıştırmak: Dövizden TL'ye çarpılır, TL'den dövize bölünür.
- Çapraz kuru iki ayrı makasla hesaplamak: Önce euroyu TL'ye bozdurup sonra dolar almak, iki kez makas ödemek demektir; gerçek işlemde maliyet çapraz kurdan yüksek çıkar.
- Hafta sonu kurunu güncel sanmak: Cumartesi ve pazar günleri TCMB kuru güncellenmez; piyasa ise sınırlı da olsa hareket edebilir.
İpuçları
- Resmî işlemlerde (fatura, beyanname, gümrük) genellikle bir önceki iş gününün TCMB döviz alış kuru kullanılır; muhasebecinize danışın.
- Büyük tutarlarda birkaç bankanın kurunu karşılaştırmak makas farkı nedeniyle ciddi tasarruf sağlayabilir.
- Yurt dışı kart harcamalarında bankanızın uyguladığı kur ve komisyon da toplam maliyeti etkiler.
- Sonuç kutusundaki ters kur, karşı yöndeki hesaplamayı hızlıca yapmanızı sağlar.