Fazla mesai (fazla çalışma) nedir?
Halk arasında fazla mesai denen kavram, İş Kanunu'nda fazla çalışma olarak geçer: kanunda yazılı koşullar çerçevesinde haftalık 45 saati aşan çalışmalardır. Fazla çalışmanın her saati için normal saat ücretinin %50 fazlası ödenir.
Kanunda ayrıca fazla sürelerle çalışma kavramı vardır: iş sözleşmesiyle haftalık çalışma süreniz 45 saatten az belirlenmişse (örneğin 40 saat), bu süreyi aşan ve 45 saate kadar yapılan çalışmalar fazla sürelerle çalışmadır ve %25 zamlı ödenir.
Bu hesaplayıcı, aylık brüt maaşınızdan saatlik ücretinizi bulur ve girdiğiniz saat ve gün sayılarına göre ödenmesi gereken brüt fazla mesai tutarını hesaplar.
Yasal dayanak: İş Kanunu md. 41, 63 ve 47
md. 63 – Çalışma süresi: Genel bakımdan çalışma süresi haftada en çok 45 saattir. Aksi kararlaştırılmamışsa bu süre, işyerinde haftanın çalışılan günlerine eşit olarak bölünür. Günlük çalışma süresi 11 saati aşamaz.
md. 41 – Fazla çalışma: 45 saati aşan çalışmalarda her bir saat için normal saat ücretinin %50 yükseltilmesiyle ödeme yapılır. Haftalık sürenin 45 saatin altında belirlendiği durumlarda 45 saate kadar olan çalışmalar %25 yükseltilerek ödenir. Fazla çalışma için işçinin onayı gerekir ve toplam süre yılda 270 saati aşamaz.
md. 47 ve 2429 sayılı Kanun – Genel tatil: Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışılmazsa işçi o günün ücretini çalışmadan alır. Çalışılırsa, buna ek olarak çalışılan her gün için bir günlük ücret daha ödenir.
Saatlik ücret ve fazla mesai formülü
Aylık ücretle çalışanlarda saatlik ücret, ayın 225 saat olarak kabul edilmesiyle bulunur (haftalık 45 saat × 30 / 6 = 225 saat; yani günde ortalama 7,5 saat × 30 gün).
Saatlik brüt ücret = Aylık brüt maaş / 225
%50 zamlı fazla çalışma ücreti = Saatlik ücret × 1,5 × fazla çalışma saati
%25 zamlı fazla sürelerle çalışma ücreti = Saatlik ücret × 1,25 × saat
Genel tatil ilave ücreti = (Aylık brüt maaş / 30) × genel tatilde çalışılan gün
Toplam = Bu üç kalemin toplamı
2026 parametreleri
| Parametre | Değer |
|---|---|
| Haftalık azami normal çalışma süresi | 45 saat |
| Aylık saat (saatlik ücret böleni) | 225 saat |
| Fazla çalışma zammı (45 saat üstü) | %50 (× 1,5) |
| Fazla sürelerle çalışma zammı | %25 (× 1,25) |
| Yıllık fazla çalışma üst sınırı | 270 saat |
| Günlük azami çalışma süresi | 11 saat |
| Genel tatilde çalışma | Ek 1 günlük ücret |
| 2026 brüt asgari ücret | 33.030 TL (saatlik 146,80 TL) |
Örnek 1: 40.000 TL brüt maaş, 10 saat fazla mesai
Aylık brüt 40.000 TL, 10 saat %50 zamlı fazla çalışma
Saatlik ücret = 40.000 / 225 = 177,78 TL
Fazla mesai saat ücreti = 177,78 × 1,5 = 266,67 TL
Fazla mesai ücreti = 40.000 / 225 × 1,5 × 10 = 2.666,67 TL brüt
Örnek 2: Asgari ücretli, %50 ve %25 zamlı çalışma birlikte
Aylık brüt 33.030 TL, haftalık sözleşme süresi 40 saat; ayda 12 saat 45 saat üstü, 4 saat 40–45 saat arası
Saatlik ücret = 33.030 / 225 = 146,80 TL
%50 zamlı: 146,80 × 1,5 × 12 = 220,20 × 12 = 2.642,40 TL
%25 zamlı: 146,80 × 1,25 × 4 = 183,50 × 4 = 734,00 TL
Toplam = 2.642,40 + 734,00 = 3.376,40 TL brüt
Örnek 3: Fazla mesai ve genel tatilde çalışma
Aylık brüt 45.000 TL, 8 saat %50 zamlı fazla çalışma, 1 gün genel tatilde çalışma
Saatlik ücret = 45.000 / 225 = 200 TL; fazla mesai saat ücreti = 200 × 1,5 = 300 TL
Fazla çalışma = 300 × 8 = 2.400 TL
Genel tatil ilave ücreti = 45.000 / 30 × 1 = 1.500 TL
Toplam = 2.400 + 1.500 = 3.900 TL brüt
Örnek 4: Bayramda 2 gün çalışma
Aylık brüt 60.000 TL, Kurban Bayramı'nda 2 gün çalışma
Günlük ücret = 60.000 / 30 = 2.000 TL
İlave genel tatil ücreti = 2.000 × 2 = 4.000 TL brüt
Bu tutar, işçinin o günler için zaten aldığı aylık ücrete ek olarak ödenir.
Fazla mesai ücreti netten mi, brütten mi?
Fazla mesai ücreti brüt olarak hesaplanır ve o ayın brüt ücretine eklenir. Bu toplam üzerinden SGK işçi payı (%14), işsizlik sigortası işçi payı (%1), gelir vergisi ve damga vergisi (%0,759) kesilir.
Gelir vergisi kümülatif matraha göre %15'ten başlayıp %40'a kadar çıkan dilimlerle hesaplandığından, yılın ilerleyen aylarında aynı fazla mesainin neti daha düşük olabilir. Net tutarı görmek için brüt fazla mesaiyi maaşınıza ekleyip maaş hesaplayıcısında net ücrete çevirebilirsiniz.
Sık yapılan hatalar ve önemli kurallar
- Günlük 7,5 saati aşan her saati fazla mesai saymak: Fazla çalışma haftalık 45 saate göre belirlenir. Bir gün 9 saat çalışıp haftayı toplam 45 saatte tamamladıysanız fazla çalışma yoktur (denkleştirme uygulanıyorsa süre daha uzun bir döneme yayılabilir).
- Saatlik ücreti 30 gün × 8 saat = 240'a bölerek bulmak: Kanuni uygulamada bölen 225'tir.
- Serbest zamanı unutmak: İşçi isterse fazla çalışma ücreti yerine her fazla çalışma saati için 1 saat 30 dakika, fazla sürelerle çalışmada 1 saat 15 dakika serbest zaman kullanabilir; bu süre 6 ay içinde verilmelidir.
- Onay: Fazla çalışma için işçinin yazılı onayı alınır; onay vermeyen işçi fazla çalışmaya zorlanamaz.
- Sözleşmeye “ücrete dahildir” yazılması: Uygulamada yıllık 270 saate kadar fazla mesainin ücrete dahil olduğu kararlaştırılabilir; bunu aşan saatler ayrıca ödenmelidir. Sözleşmenizi kontrol edin.
- Kayıt tutun: Giriş-çıkış saatlerinizi, puantaj kayıtlarını ve bordrolarınızı saklayın; fazla mesai alacağında ispat önemlidir. Zamanaşımı süresi 5 yıldır.