Bileşik faiz nedir?
Basit faizde faiz yalnızca ilk yatırdığınız anapara üzerinden hesaplanır. Bileşik faizde ise kazandığınız faiz anaparaya eklenir ve sonraki dönemde faizin de faizi işler. Süre uzadıkça ve faiz oranı yükseldikçe aradaki fark büyür.
Bankada vadeli mevduatı vade sonunda faiziyle birlikte yenilediğinizde (ör. her ay 32 günlük vadeyi yenilemek) pratikte bileşik faizden yararlanırsınız. Bu hesaplayıcı, birikiminizin zaman içinde nasıl büyüdüğünü bu mantıkla gösterir.
Araç ayrıca her ay düzenli para eklediğiniz birikim planlarını ve faizden kesilen stopaj (gelir vergisi tevkifatı) etkisini de hesaba katar.
Stopaj nedir, hangi oranı girmeliyim?
Mevduat faizi gelirlerinden, faiz hesabınıza geçmeden önce banka tarafından stopaj (gelir vergisi tevkifatı) kesilir. Bu kesinti nihai vergidir; mevduat faizi için ayrıca beyanname vermeniz gerekmez.
Mevduat stopaj oranları Cumhurbaşkanı kararıyla sık sık değiştirilir ve vadeye, para birimine ve hesap türüne göre farklılaşabilir. Bu nedenle sabit bir oran vermiyoruz: bankanızın mobil uygulamasında veya hesap dekontunda yazan güncel stopaj oranını “Stopaj oranı” alanına girin.
Stopajı hesaba katmadan brüt getiriyi görmek isterseniz alanı 0 bırakın. Altın, döviz veya katılım hesabı gibi farklı ürünlerde vergilendirme farklı olabilir.
Bileşik faiz formülü
Tek seferlik yatırım: Son tutar = P × (1 + r / n)^(n × t). P anapara, r yıllık faiz oranı (ondalık), n yılda kaç kez faiz eklendiği, t yıl sayısıdır.
Yıllık efektif faiz: (1 + r / n)^n − 1. Örneğin yıllık %40 aylık bileşiklenirse efektif oran (1 + 0,40 / 12)^12 − 1 = %48,21 olur.
Aylık katkı: Araç her ay sonunda katkıyı bakiyeye ekler; faiz bir sonraki aydan itibaren bu tutar üzerinden de işler.
Stopaj: Her ayın faizinden stopaj oranı kadar kesinti yapılır, kalan net faiz bakiyeye eklenir. Yani net aylık getiri = brüt aylık getiri × (1 − stopaj oranı).
- Araç tüm hesaplamaları aylık adımlarla yapar; günlük, 3 aylık veya yıllık bileşiklemede de seçilen sıklığa eşdeğer aylık büyüme oranı kullanılır.
Bileşikleme sıklığının etkisi
100.000 TL, yıllık %40 brüt faiz, 1 yıl, stopaj 0 için:
- Faiz ne kadar sık eklenirse getiri o kadar artar; ancak aylıktan günlüğe geçişin etkisi, yıllıktan aylığa geçişe göre çok daha küçüktür.
| Faiz ekleme sıklığı | Yıl sonu tutar | Faiz getirisi | Efektif yıllık oran |
|---|---|---|---|
| Yıllık (basit faize eşit) | 140.000,00 TL | 40.000,00 TL | %40,00 |
| Aylık | 148.212,65 TL | 48.212,65 TL | %48,21 |
| Günlük | 149.149,80 TL | 49.149,80 TL | %49,15 |
Örnek 1: 100.000 TL, yıllık %40, 1 yıl, aylık bileşik
Anapara 100.000 TL, aylık katkı yok, yıllık brüt %40, aylık bileşikleme, stopaj 0
Aylık oran = 40 / 12 = %3,333
Son tutar = 100.000 × (1 + 0,40 / 12)^12 = 148.212,65 TL
Faiz getirisi = 48.212,65 TL; yıllık efektif oran %48,21
Aynı oranla basit faizde getiri yalnızca 40.000 TL olurdu.
Örnek 2: Her ay 5.000 TL biriktirmek
Anapara 0, her ay 5.000 TL, yıllık %36, 3 yıl, aylık bileşikleme
Aylık oran = 36 / 12 = %3; toplam 36 katkı
Son tutar = 5.000 × ((1,03^36 − 1) / 0,03) = 316.379,72 TL
Toplam yatırılan = 5.000 × 36 = 180.000 TL
Net faiz getirisi = 316.379,72 − 180.000 = 136.379,72 TL
Örnek 3: Anapara + aylık katkı + stopaj
Anapara 50.000 TL, her ay 2.000 TL, yıllık %30, 2 yıl, aylık bileşikleme, örnek stopaj oranı %15
Brüt aylık oran = 30 / 12 = %2,5; stopaj sonrası net aylık oran = 2,5 × (1 − 0,15) = %2,125
1. yıl sonu: yatırılan 74.000 TL, net faiz 17.364,45 TL, bakiye 91.364,45 TL
2. yıl sonu: yatırılan 98.000 TL, o yılın net faizi 29.236,82 TL, bakiye 144.601,27 TL
Toplam net faiz getirisi = 46.601,27 TL (stopaj oranı yalnızca örnektir; kendi bankanızın oranını girin)
Mevduat faizi nasıl hesaplanır? (Basit vade hesabı)
Bankalar tek bir vade için faizi genellikle basit faizle hesaplar: Brüt faiz = Anapara × yıllık oran × gün / 365. Net faiz = Brüt faiz × (1 − stopaj oranı).
Örneğin 100.000 TL, yıllık %40, 32 gün: brüt faiz = 100.000 × 0,40 × 32 / 365 = 3.506,85 TL. Vade sonunda anapara ve net faizle birlikte yeniden yatırırsanız sonraki ay faiz daha büyük tutar üzerinden işler; bu da bileşik faizdir.
Bu araç süreyi en yakın tam aya yuvarlar (ör. 1 ay için 0,0833 yıl girebilirsiniz) ve ay bazında hesaplar; gün bazlı tek vade hesabında banka sonucuyla küçük farklar olabilir. Aracın asıl amacı uzun vadeli birikimi göstermektir.
Sık yapılan hatalar ve ipuçları
- Brüt ve net oranı karıştırmak: Bankaların ilan ettiği oran genellikle stopaj öncesi brüt orandır. Net getiriyi görmek için stopaj oranını girin.
- Enflasyonu unutmak: Faiz getirisi enflasyonun altında kalırsa birikiminizin satın alma gücü azalır. Reel getiri ≈ (1 + nominal getiri) / (1 + enflasyon) − 1.
- Faiz oranının sabit kalacağını varsaymak: Mevduat faizleri politika faizine bağlı olarak değişir; uzun vadeli hesaplar bir tahmindir.
- Hoş geldin faizleri: Bazı bankaların yüksek “yeni para” oranları belirli bir tutar ve süreyle sınırlıdır.
- Mevduat sigortası: Bankalardaki mevduatın belirli bir tutara kadarı TMSF güvencesindedir; büyük tutarları bankalar arasında dağıtmak riski azaltır.